Кітапхана қызметінің негізгі бағыттары және құрлымы
23.04.2026 2026-04-23 8:32Кітапхана қызметінің негізгі бағыттары және құрлымы
Облыс тұрғындарына кітапхананы заманауи, ыңғайлы форматта барша қолжетімді болатын ауқымды, көпфункционалды, ақпараттық интеллект-орталығы ретінде таныту;
- рухани жан дүниесі бай, білімі мен біліктілігі жоғары, талап-талғамы терең, білімді оқырман тәрбиелеу;
- жеке тұлғаның үйлесімді дамуына, тең мүмкіндікті қоғамның қалыптасуына ықпал ететін ақпаратқа қол жетімділікті, сапалы кітапханалық қызметті қамтамасыз ету;
- жастардыұлттық және әлемдік мәдениет құндылықтарына баулу;
- талғампаз оқырмандардың тағылымды талаптарын толыққанды жауаптармен қамтамасыз ету;
- кітапхананы инновациялық-әдістемелік орталық ретінде дамыту.
Кітапхана құрылымының өз ерекшеліктері бола тұра, мұнда бір-бірімен тығыз байланыста жұмыс істейтін 8 бөлім, 1 сектор бар.
Атап айтқанда:
- Ақпараттық-библиографиялық бөлім;
- Құжаттарды жинақтау, өңдеу және каталогтар ұйымдастыру бөлімі;
- Кітапхана процесстерін автоматтандыру бөлімі;
- Инновациялық және әдістемелік жұмыс бөлімі;
- Өнер жөніндегі әдебиет бөлімі;
- Мектепке дейінгі және бастауыш сыныптардағы балаларға қызмет көрсету бөлімі;
- Орта және жоғары мектеп жасындағы балаларға қызмет көрсету бөлімі;
- Негізгі қорды сақтау бөлімі
- Бақылау және тіркеу секторы;
Кітапхана құрылымындағы Ақпараттық библиографиялық бөлімі — бұл оқырман мен қажетті ақпарат расындағы негізгі “көпір”. Оның басты мақсаты — пайдаланушыға орасан зор кітап қоры мен цифрық деректер ішінен өзіне керегін тез және сапалы табуға көмектесу. Ақпараттық библиографиялық бөлімнің қызметі: оқырмандардың сұраныстары бойынша анықтамалар беру, кітапхана қоры бойынша каталогтар мен картотекаларды қалыптастыру, белгілі бір тұлғаларға немесе өзекті тақырыптарға арналған библиографиялық құралдар мен тізімдер құрастырады.
Құжаттарды жинақтау, өңдеу және каталогтар ұйымдастыру бөлімі — кітапхана қорын жүйелі түрде қалыптастыруға және оны ғылыми негізде жүйелеуге жауапты негізгі құрылымдық бөлімше. Ол жаңа басылымдарды таңдау, сатып ау жән есепке алу жұмыстарын жүргізіп, кітапхана қорының сапалы құрамын қамтамасыз етеді. Бөлім мамандары әрбір құжатқа бибиографиялық сипаттама беріп, оларды салалар бойынша жіктей отырып, электронды және карточкалық каталогтар жүйесін құрды. Осы бөлімнің атқарған техникалық жұмыстарының нәтижесінде оқырмандар қажетті ақпаратты іздеу аппараты арқылы кедергісіз таба алады.Тұтастай алғанда, бұл бөлім кітапхананың ақпараттық қорын реттейтін және оның ғылыми — анықтамалық негізін қалайтын стратегиялық орталық болып табылады.
Кітапхана процесстерін автоматтандыру бөлімі — заманауи технологияларды енгізу арқылы оқырманға қызмет көрсету сапасын арттыруға жауапты. Бөлім мамандары кітапханалық ақпараттық жүйелерді (Мәселен, Ирбис) басқарып, электронды каталогтардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз етеді.Бұл құрылымдық бөлімнің негізгі міндеттерінің бірі — кітап қорын цифрландыру және құжаттарды штрих-кодтау немесе RFID технологиясымен жабдықтау. Сонымен қатар, олар кітапхананың техникалық базасын жаңартып, қызметкерлер мен оқырмандарға жаңа бағдарламалармен жұмыс істеуді үйретеді. Автоматтандырудың арқасында оқырмандар қашықтықтан кітап іздеу, тапсырыс беру және мерзімін ұзарту мүмкіндігіне ие болады. Жалпы алғанда, бөлім қызметі кітапхананың дәстүрлі жұмыс форматын заманауи цифрлық деңгейге көтеруге бағытталған.
Инновациялық және әдістемелік жұмыс бөлімі — білім беру сапасын арттыру мақсатында жаңа технологиялар мен оқытудың тиімді әдістерін енгізуге жауапты негізгі құрылым. Бөлім мамандардың кәсіби шеберлігін шыңдау үшін семинарлар, тренингтер мен тәжірибе алмасу шараларын жүйелі түрде ұйымдастырады. Мұнда оқу бағдарламалары мен әдістемелік құралдар заманауи талаптарға сай сарапталып, жетілдіріліп отырады. Сонымен қатар, бөлім ұжымдағы шығармашылық бастамаларды қолдап, эксперименттік жобалар мен ғылыми-зерттеу жұмыстарына жетекшілік етеді. Негізгі міндет — озық халықаралық тәжірибелерді күнделікті жұмыс процесіне бейімдеп, мекеменің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету. Қысқаша айтқанда, бұл бөлім ұйымның даму стратегиясын айқындайтын инновациялық идеялардың генераторы болып табылады.
Өнер жөніндегі әдебиет бөлімі: Бұл бөлімде өнер адамдарының шығармашылық жолы мен өмірбаяны, мәдениет ошақтарының қалыптасу тарихы, жалпы қазақ өнері және әлем халықтарының мәдениеті туралы жазылған мазмұнды әрі құнды кітаптар жинақталған. Сонымен қатар, көпшілік кітапханаларда сирек кездесетін ретро форматтағы материалдар қоры бар. Атап айтқанда, ретро әуесқойларына арналған пластинкалар, диафильмдер, кассеталар мен дисктерден тұратын 3000-нан астам бірлік сақталған.Бөлімде тұрақты түрде түрлі мәдени-танымдық іс-шаралар, семинарлар мен конференциялар ұйымдастырылады. Сондай-ақ, өнер бөлімі 10–16 жас аралығындағы оқырмандарға арналған домбыра үйірмесін өткізеді. Үйірме сабақтары әр аптаның сейсенбі және бейсенбі күндері жүргізіледі.
Мектепке дейінгі және кіші сынып оқырмандарына қызмет көрсету бөлімі: Кіші сынып оқырмандарына қызмет көрсету бөлімінде балаларға арналған әдебиеттердің бай қоры жинақталған. Атап айтқанда, балалар әдебиеті, қазақ халық ертегілері, әлем халықтарының ертегілері, көркем әдебиет туындылары, сондай-ақ үш тілде жазылған балалар әдебиеті мен комикстер және өзге де қызықты кітаптар оқырмандарға ұсынылады.Бұл бөлімде балаларды кітапханаға тарту, кітап оқуға қызығушылығын арттыру мақсатында түрлі танымдық және шығармашылық бағыттағы іс-шаралар ұйымдастырылады. Оқырмандар үшін “құм терапиясы” алаңы, мультфильм тамашалауға арналған арнайы орын, киіз үй үлгісінде безендірілген бұрышта әжеміздің ертегілерін тыңдау мүмкіндігі қарастырылған. Сонымен қатар, балалардың логикалық ойлау қабілетін дамытуға арналған шахмат пен тоғызқұмалақ ойындарын ойнауға барлық жағдай жасалған.
Орта және жоғары сынып оқырмандарына қызмет көрсету бөлімі: Аталған бөлім 5–9 сынып оқырмандарына, ұстаздарға, ата-аналарға және басқа да кітапсүйер азаматтарға қызмет көрсетеді. Бөлім қоры әртүрлі бағыттағы әдебиеттермен қамтылған. Оқырмандар бұл жерден қазақ және әлем классиктерінің көркем әдебиет туындыларын, Қазақстан және дүниежүзі тарихына қатысты еңбектерді, тіл білімі, жаратылыстану және басқа да салалық кітаптарды таба алады.Сонымен қатар, бөлім оқушылардың білімін тереңдетуге, мұғалімдердің оқу үдерісіне қажетті материалдармен қамтамасыз етуге және ата-аналардың танымдық сұранысын қанағаттандыруға бағытталған.
Негізгі қорды сақтау бөлімі кітапханадағы басылымдардың тұтастығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ететін басты құрылымдық бөлім болып табылады. Мұнда кітаптар мен құжаттар арнайы белгіленген температуралық және ылғалдылық режимдеріне сәйкес қатаң бақылауда ұсталады. Сектор мамандары қорды форматтық немесе жүйелі тәртіппен орналастырып, оқырмандардың сұранысы бойынша қажетті әдебиеттерді тауып береді. Сонымен қатар, тозған басылымдарды іріктеп, оларды реставрациялау мен консервациялау жұмыстарын ұйымдастырады. Қордың сақталу деңгейін анықтау мақсатында жүйелі түрде түгендеу және санитарлық тазалық шараларын жүргізіп отырады.
Бақылау және тіркеу секторы оқырмандарға қызмет көрсетудің ең алғашқы әрі маңызды сатысы болып табылады. Бұл сектордың негізгі міндеті — жаңа пайдаланушыларды тіркеп, оларға кітапханалық билет рәсімдеу және оқырман дерекқорын жүргізу. Сонымен қатар, мамандар келушілердің кітапхана ережелерін сақтауын қадағалап, олардың ғимаратқа кіру-шығу процесін бақылайды. Сектор қызметкерлері оқырмандарға кітапхананың құрылымы мен көрсетілетін қызмет түрлері туралы алғашқы кеңестерді береді.